Quaestio 17 [London Transcription]

Hic quaeritur si caritas Ista est 2a pars principalis huius distinctionis 17 quae sic ad primam partem continuatur quia postquam magister de dilectione dei et proximi posuit suam intentionem nunc vero ostendit quomodo in nobis recipiat augmentum seu intensionem Et dividitur istas pars in tres quia primo magister circa hoc movet quaestionem dubiam 2o ponit responsionem propriam et 3o addit confirmationem variam 2a ibi hiis itaque etc 3a ibi ut autem certius etc

Utrum per maiorem in viatore moralis bonitatis virtualem perfectionem possimus in eadem concludere creatae caritatis gradualem intensionem

quod non quia quodlibet bene agere iusti viatoris est immense bene agere quo ad speciem bonitatis moralis et virtutis igitur nullum tale potest intendi et per consequens nec caritas consequentia patet quia immenso non potest dari maius antecedens probatur quia quodlibet meritorium agere procedit ex formali posse spiritus sancti et per consequens talis actus est immense bonus quo ad speciem virtutis et bonitatis moralis haec est ratio iohannis de marchia distinctione 17 primi articulo 3o

2o si caritas posset gradualiter intendi sequeretur quod etiam posset remitti gradualiter consequentia patet quia sicut per graduum replicationem fit gradualis intensio sic per eorum remissionem vel desinitionem fit eorum remissio sed falsitas consequentis probatur quia vel talis remissio fieret per mortale peccatum vel veniale non primum quia totam caritatem corrumpit nec 2m quia tunc veniale puniretur penapoena aeterna ratione propria contra magistrum libro 2o distinctione 42

3o si caritas intenderetur gradualiter aut caritas acquisita esset eadem cum prima aut alia si primum sequitur quod idem augeat et producat se ipsum si 2m sequitur quod duo habitus numero tantum distincti essent in eadem anima et sic tot essent caritates in homine quot homo haberet gradus caritatis quod non videtur dicendum confirmatur quia vel talis gradus esset qualitati essentialeis caritati praeexistenti in bonitate vel accidentalis si primum ergo illa prima forma prius erat alterius speciei quia caritas aliqua parte sibi essentiali si 2m sequitur quod non faciet unum per se cum caritate praecedente et sic non augebit eam

In oppositum arguitur bonitas moralis cuiuslibet viatoris arguit de lege communi in eodem aliquod gradum caritatis ergo maior bonitas maiorem argueret caritatem sed nunc aliquis viator est perfectior et melior moraliter quam ante igitur aliquis nunc habet maiorem caritatem quam ante et non nisi per gradualem caritatis intensionem ergo quaestio vera antecedens est apostoli 13o gratia dei sum id quod sum Item ecclesia orat omnipotens sempiterne deus da nobis fidei spei et caritatis augmentum etc

prima conclusio licet spiritus sanctus non possit mentem creatam immense formare et actuare tamen spiritus sanctus est iustae mentis posse actuativum formale ac salutare prima pars patet quia finitae et mensae repugnat immense actuari et formari in quocumque agere suo 2a pars probatur per augustinum libro dicentem formamur et creamur a deo in omnibus operibus bonis Item et habentur verba in hac distinctione ubi dicitur sine spiritu sancto constat christum nos non diligere et eius mandata servare non posse et aid nos posse attingere tanto minus quanto illum percipimus minus ergo

primum corollarium tam praecise intense spiritus sancti est menti posse formale actuativum quam intense dat ei intrinsece esse carum seu caritativum conclusio et corollarium sunt contra magistrum radulphum de castello in illa quaestione vel determinatione ubi quaerit utrum bona naturalia bonis gratuitis possit rationabiliter proportionari seu compari patet corollarium quia secundum augustinum tanto minus possumus diligere christum quanto minus in nobis percipimus spiritum sanctum et tanto plus diligamus quanto plus percipimus ipsum ergo

2m corollarium aliquod agere procedens ex formali posse increatae caritatis est agere finitum quo ad gradum et speciem virtutis et moralis bonitatis patet quia tunc spiritus sanctus non esset menti posse secundum magis et minus contra augustinum

3m corollarium non quodlibet agere voluntatis creatae procedens ex formali posse increatae caritatis quoad speciem in esse menti est infinite meritorium seu imputabile voluntati patet quia aliter omnia opera meritoria essent eiusdem speciei quod est falsum patet consequentia quia omnia procedunt ex formali posse spiritus sancti ista duo corollaria sunt Iohannis de rippa distinctione 17 quaestione prima

2a conclusio nullus licet caritatis gradus remittatur a quacumque malitia seu culpa tamen quaelibet caritas creata est intensibilis et remissibilis forma prima pars probatur quia culpa non remittit caritatem per 2am rationem ante oppositum adductam 2a pars probatur quia quaelibet caritas creata est divisibilis gradualiter ergo g intensibilis et remissibilis per aliquam potentiam antecedens patet quia non est dandus maximus nec minus caritatis gradus et consequentia patet quoniam omnem formam habentem latitudinem intensivam potest deus et simul et successive producere vel corrumpere sed nobis non constat utrum simul vel successive deus eam producat in anima prout dicit gregorius distinctione 17 articulo 4o

primum corollarium per nullam commissionem peccati venialis seu replicationem remittitur fervor cuiuscumque creatae caritatis contra gregorium in distinctione ista et contra henricum gandavensis 5o quolibet quaestione 24a probatur corollarium quia sicut se habet intensio in qualitate corporali sic fervor in caritate sed intensio qualitatis non distinguitur a qualitate licet per comparationem extremorum aliqualiter varietur ergo nec fervor caritatis distinguitur ab ipsa caritate sed per conclusionem nullus gradus remittitur caritatis per veniale ergo nec fervor

2m corollarium ex sola mentis desidia non remittitur caritas infusa contra climentonem in quaestionibus theologicis quaestione 2a probatur corollarium quia culpa venialis caritati compossibilis non remittit caritatem ergo nec desidia patet a fortiori

3m corollarium licet caritas non remittatur actualiter ex dei gratuita acceptatione et conservatione ipsa tamen est remissibilis ex eius propria et intrinseca ratione patet quia ipsa est intensibilis et remissibilis ut dicit conclusio ergo si dimitteretur naturae suae proprie remitteretur a suo contrario sed peccatum est caritatis venenum secundum augustinum quaestione 36

3a conclusio absque caritatis creatae intensione vel remissione stat viatorem esse meliorem et perfectiorem morali perfectione aliter ponitur conclusio sine novi gradus vel abiectione in viatoris mente stat caritatem intendi et viatorem esse meliorem nunc quam ante probatur conclusio quia spiritus sanctus cum quacumque caritate potest aequaliter mentem inclinare ad firmius deo amore inhaerere et ad bene meritorie operandum ergo antecedens patet quia aeque faciliter potest spiritus sanctus concurrere et producere cum causa 2a remissa et parva sicut cum intensa et magna consequentia patet quia mentem deum diligere ferventius est viatorem meliorari et caritatem intendi hanc conclusionem videtur probare dominus aegidius distinctione 17 et 2o quolibet quaestione 14 ubi ostendit quod quando caritas intenditur essentia caritatis quo ad gradum essentialem non variatur nolo tamen dicere quod intensio caritatis sic fiat de facto sed de possibili

primum corollarium non penes remissionem cupiditatis quantificanda est intensio creatae caritatis patet ex conclusione contra hugolinum distinctione 17 confirmatur quia tunc caritas virginis gloriosae non fuisset intensa quod est falsum simpliciter consequentia patet quia non habuit cupiditatem quam posset remittere vel contra quam posset proficere

2m corollarium stat aliquem minus alio ab amore mundi seu a peccato distare et eundem maiorem caritatem seu melius operari caritativum in se habere contra eundem ibidem patet per conclusionem

3m corollarium responsivum licet de facto maior perfectio moralis inferat maiorem caritatem in mente sive voluntate iusti viatoris tamen sine graduali intensione caritatis stat eundem esse meliorem nunc quam ante ex actuatione immensi amoris vel summi creatoris patet quia mens potest melius disponi et sanctus spiritus potest ferventius menti intimari sine creatione vel productione novi gradus caritatis vel gratiae patet quid dicendum ad quaestionem

contra primam conclusionem arguitur si sic sequeretur quod spiritus sanctus esset forma eius aliquo modo consequens est falsum quia vel esset eius forma essentialis vel accidentalis non primum quia tunc esset eius forma constitutiva nec 2m quia nihil est tale nisi sit accidens sed spiritus sanctus non potest esse accidens ergo radulphus ubi supra

2o contra conclusionem et corollarium primum arguit sic quia sequitur quod tam intense spiritus sanctus posset esse formale sibi tam intense esset posse formale menti creatae et sic esset immensum simpliciter

2o contra 2m corollarium quodlibet agere procedens ex habitu in creato et a spiritu sancto procedit ex immensa volitione ultimi finis quo ad speciem ergo infinita rectitudine quo ad speciem ergo quodlibet tale agere est immensae virtutis

contra 3m corollarium si tale bene agere esset tantum finitae imputabile voluntati creatae sequitur quod aliquod purum creatum posse erit ei tantum imputabile quod est falsum patet consequentia quia posse formale spiritus sancti creati poterit intendi quousque adaequetur ipsi posse quod correspondet spiritu sancto ex quo solum est finitum et non immensum consequens falsum

contra 2am conclusionem omne malum adimit bonum sed omne peccatum est malum ergo omne peccatum adimit aliquod bonum et non naturale ergo gratuitum maior est augustini 12 et 13 capitulis minor est nota

2o contra primum corollarium venialia peccata indisponunt hominem ad eliciendum opus bonum ergo remittunt caritatis fervorem patet consequentia quia si idem fervor manet post commissionem talem ergo aeque prompte faciliter et delectabiliter peccator operatur sicut ante contra experientiam quia habitus oppositus bonis quandoque generatur ex peccatis veniabilibus replicatis

3o contra 2m corollarium arguitur ex scriptura 19 qui modica spernit paulatim decidet Item 24 refrigescet caritas multorum Item crisos in opere imperfecto dicit sicut omne artificium corporali visitatione conservatur sic et in animo virtus per exercitationem augetur et per desidiam minoratur Item sequitur quod homo haberet aeque diligere et eligere facere opus meritorium cum desidia sicut sine consequens est falsum patet consequentia quia desidia nihil sibi nocet nec prodest

4o principaliter contra 3m corollarium per auctorem sex principiorum quia forma est simplici inhaerentia et invariabili essentia consistens ergo caritas non est remissibilis ex sua natura tenet consequentia quia omnis remissio est variatio

contra 3am conclusionem sequitur quod idem produceret se patet consequentia quia cum caritas concurrat ad sui intentionem si est eadem realiter quae acquiritur et quae fuit ante intensionem sequitur quod eadem caritas se augeat et producat scotus libro primo distinctione 17 quaestione ultima Item si caritas posset intendi sine statu sequitur quod deus posset facere caritatem infinitam et infinite perfectam consequens videtur falsum 3o sequitur quod posset dari entitas perfectior caritate christi contra magistrum distinctione 13 3ii

contra primum corollarium arguitur per dictum augustini quaestione 36 augmentum caritatis est diminutio cupiditatis ergo penes proficere contra cupiditatem attenditur intensio caritatis Item 4us dicit minuitur cupiditas crescente caritate

contra 2m corollarium est augustinus quaestione 36 ubi dicit caritatis venenum est spes adipiscendorum aut retinendorum temporalium ergo quanto homo plus distat ab amore temporalium tanto est melius eius operari caritativum et per consequens corollarium falsum

contra ultimum corollarium quia motus est acquisitio partis post partem illius ad quod res movetur ergo sine acquisitione novi gradus caritas non potest intendi in mente antecedens est philosophi et commentatoris 5o commento 48

Ad primam negatur consequentia quia potest esse forma immutativa causaliter elevativaque supernaturaliter ut dictum est

Ad 2m negatur consequentia quia non sequitur posse voluntatis inmensum est ergo tale immensum posse est voluntati posse immense

Ad 3m negatur consequentia quia licet procedat ab immenso posse et ab immensa volitione tamen illa immensa volitio et immensa caritas inest creatae menti finitae solum et non immense

2o dico quod tale agere non potest quantificari penes fluxivum agentis increati sed penes omnes circumstantias circumstantes talem actionem bonam si enim debent attendi et nominari secundum fluxivum agentis increati in agere activo et non in aliis non plus differet una actio creare ab alia quam una actio dei active sumpta ab alia consequens est falsum

Ad 4m negatur consequentia quia sunt alterius rationis ideo quantumcumque posse creatum intenderetur numquam attingeret aequalitatem alterius quia semper maneret in latitudine suae speciei quae est infra latitudinem alterius perfectioris et similiter quantumcumque influxus perfectioris agentis remitteretur numquam deveniret ad aequalitatem inferioris

Ad primam contra 2am conclusionem dicitur quod augustinus voluit dicere quod malum adimit vel bonum quod in est vel bonum quod inesset si committens tale peccatum non committeret sic dicitur in proposito quia licet peccatum veniale bonum caritatis non remittat vel adimat tamen privat mentem aliquo bono quod haberet si illud non committeret sed contra posset instari quia quantum bonum opus potest prodesse tantum praecise aliquod peccatum potest obesse sed aliquod bonum opus prodest ad certum gradum caritatis ergo aliquod peccatum potest obesse remittendo gradum caritatis certum

2o quia sequitur quod deus aequaliter diligeret peccantem et non peccantem consequens falsum videtur probatur consequentia quia ex quo veniale caritatem non remittit sequitur quod peccans venialiter tantum sicut prius a deo diligitur

Ad primam cum replicatur dicitur quod si fiat comparatio ad actum demeritorium et habitum iam actu infusum sic negatur maior si vero fit comparatio respectu habitus qui acquireretur si bonum opus fieret tunc conceditur maior sed nihil habetur contra conclusionem

Ad 2m dicitur concedo consequens ymmo forte plus diligit peccantem quam non peccantem in casu quo peccans venialiter habet maiorem gratiam

2o dicitur quod consequens potest dupliciter intelligi primo modo sic quod ipse peccans sit tantum carus quando committit peccatum sicut quando non committit loquendo de esse caro secundum legem dei aeternam sic conceditur consequens 2o modo quod sit aequaliter carus vel dilectus id est quod deo tantum placeat ipsum difformiter agere sicut ipsum a culpa abstinere sic negatur consequens et consequentia

Ad aliud contra primum corollarium quidquid sit de auctoritate negatur consequentia quia licet sit idem fervor post venialium commissionem qui ante tamen committens non potest ita faciliter in tam intensos actus propter inclinationem cupiditatis ad oppositum sicut patet instantia ubi pondere maiori non intenso nec remisso sed solum ad intensionem minoris ponderis idem pondus maius non potest aeque velociter movere vel levare pondus minus sicut ante

2o posset dici quod quantum veniale indisponit tanto actus bonus coniunctus disponit melius et plus ideo non concludit ratio

Ad illam auctoritatem qui modica spernit etc vult dicere quod homo ex desidia et negligentia bene operandi obmittit bona opera multa quae faceret si desidiosus non esset et per hoc non sequitur aliquid contra corollarium

Ad aliud negatur consequentia et cum dicitur quia nihil nocet desidia hoc potest negari quia licet non reus mittat caritatem tamen impedit operum multiplicationem quia plura faceret opera meritoria si non esset desidia ut dictum est in praecedenti solutione

2o dicitur et melius quod non semper et proportionaliter secundum quod aliquid nocet vel prodest est fugiendum vel appetendum nam secundum augustinum 14 capitulo 13 aliquibus prodest peccare et tamen nullus debet appetere exemplum de petro adducit Item minus est interficere hominem et penitere sufficienter quam committere veniale et non satisfacere et tamen primum non est minus fugiendum quam 2m ymmo plus

Ad illud quod dicitur forma est simplici etc primo diceret aegidius quod forma indivisibilis posset intendi vel remitti secundum maiorem vel minorem participationem ipsius ad subiectum hoc dicit dominus aegidius in hac distinctione et in suo quolibet quaestione 14a

2o dicitur quod auctoritas ibi loquitur de simplicitate opposita quantitati molis non perfectionis ideo non concludit contra scotum distinctione 17a

Ad primam contra 3am conclusionem negatur consequentia ad probationem dicitur quod deus sine motu et sine productione quacumque potest intendere caritatem sicut sibi placet 2o dicitur quod dato quod concurreret caritas ad sui intensionem active non tamen productive quia non omnis est productio quia non omne agens producit aliquid 3o dicitur quod non oporteret quod talis caritas concursus terminetur ad aliquam entitatem sed ad aliqualiter esse ad qualiter non erat prius

Ad 2m posset concedi consequens quia aliquam rem esse infinitam non claudit contradictionem secundum aliquos

2o posset negari consequentia

Ad aliud negatur consequentia quia dato quod esset maior caritas in anima petri quam christi quo ad entitatem non tamen quo ad virtutem et bonitatem seu perfectionem Ad auctoritatem augustini dicitur quod minutio cupiditatis est penes intensionem caritatis sed non econverso 2o posset dici quod intendit dicere quod istae sunt causae solum partiales et non totales

Ad aliam quaestione dicitur quod caritatis venenum licet sit cupiditas non tamen s omnis sicut est venialis cupiditatis ideo per talem distantiam non potest mensurari caritas

2o posset dici quod non omnis cupiditas est amor temporalium rerum sicut patet de invidia et blasphemia et multis aliis consimilibus Ad auctoritatem philosophi dicitur quod loquitur de motu temporali corporalium ideo non est ad propositum de caritate

Ad duas primas rationes in oppositum patet quid dicendum ex dictis

Ad 3m potest dici quod illae duae caritates facerent unam unitate aggregationis sicut duae aequae faciunt unum per se Item una est unitate compositionis et homogeneitatis ideo non sequitur quod sunt duo habitus in anima solo numero differentes ad confirmationem dicitur quod gradus postquam est acquisitus est sibi essentialis quia talis gradus cum praecedentibus faciunt unam formam per se et constituunt et cum dicitur ergo praeexistens caritas haec consequentia negatur quia nihil requisitum a tali specie in esse prius sibi defficiebat nec prius sibi iste erat essentialis quia non erat etc sed contra quia sequitur quod ista anima erit simul cara pluribus caritatibus scilicet intensa et remissa et sic erit intense cara et remisse quod patet quia quaelibet forma nata est denominare subiectum et per consequens gradus intensus et remissus denominabunt subiectum intensum et remissum hoc dicitur negando consequentiam quia licet caritas intensa et remissa non contrarientur tamen quia remisse carum importat negationem intensae caritatis ideo simul non potest esse idem carum intense et remisse et cum dicitur quia quaelibet forma etc conceditur quod denominabit subiectum sic hoc est tanta caritate carum et tanta etc non autem dicendo hoc est remisse carum

Hic quaeritur si caritas haec 2a pars distinctionis 17 continet 3 conclusiones prima quam ponit magister quod caritas quae est spiritus sanctus in se non proficit nec defficitdeficit nec augetur nec minuitur quia immutabilis est in se homo aliquando in ea proficit et defficit sicut deus dicitur magnificari in nobis et exaltari qui tamen in se ipso non exaltatur nec magnificatur probat per cassiodorum super illud psalmum accedat homo ad cor altum et exaltabitur deus dicens deus non in se sed in corde hominis grandescit

2a conclusio quod licet spiritus sanctus sit ubique et in omni creatura tamen non omnis creatura habet ipsum quia aliter bruta et insensibilia ipsum haberent quod non est dicendum

3a conclusio quod spiritus sanctus est caritas quae non habenti datur etiam habenti ut plus habeatur et ut in ipse augeatur et proficiat et hoc est quando homo in caritate proficit et in merito et haec sufficiant pro praesenti lectione sequitur 3a pars huius distinctionis 17