Lectio 10 [London Transcription]

Nunc ad distinctionem personarum haec est 9a distinctio huius primi in qua postquam magister determinavit de generatione divina nunc determinat de duratione patris et filii coaeterna et dividitur in duas quia ostendit primo eorum coaeternitatem quantum ad modum essendi intrinsecum 2o quantum ad modum dicendi vel significandi extrinsecum 2a ibi hic quaeri potest

prima dividitur in 4or quia primo praemittit divinarum personarum distinctionem 2o subiungit earum aequalem durationem 3o inducit contra hoc haereticorum obiectionem 4o fefellit oppositis praesumptionem 2a ibi genitus est enim 3a sed contra hoc 4o sed quaeris

2a principalis dividitur in tres quia primo movet quamdam disputabilem sententiam 2o concordat doctorum apparentem repugnantiam 3o infert conclusionem circa hoc tenendam 2a ibi dicamus ergo filium 3a ibi et haec est divisio huius lectionis

Utrum cuilibet supposito seu personae divinae naturae repugnet prioritas cuiuscumque durativae mensurae

quod non quia verbum est mensura creaturae ergo verbum non est patri coaeternum antecedens patet et consequentia probatur quia mensura debet aequari et mensurative suo mensurato proportionari

2o verbum divinum est immensum ergo aeternitate non est mensuratum quia contradicciocontradictio videtur quod immensum mensuretur antecedens est catholicum confirmatur quia verbum est supra et ultra aeternitatem ergo aeternitate non est mensuratum alias probatur 3o dominus regnabit et ultra

3o aeternitas est facta ergo verbum non est aeternitas nec ea mensuratur antecedens patet per augustinum ubi dicit deus est auctor aeternitatis Item boetius dicit quod sicut nunc fluens facit temporis sic nunc stans et permanens facit aeternitatem

In oppositum est magister in hac distinctione Item in simile in hac trinitate nihil prius aut posterius etc

prima conclusio licet aeterniter seu aeternitatis duratio in abstracto ad extra non sit communicabilis perfectio ipsa tamen est cuiuslibet producti aeterna et formalis mensuratio prima pars quia sequeretur quod creatura deo posset esse coaeterna vel quod quaelibet creatura esset producta ante quodlibet tempus sed utrumque est falsum impossibile ergo 2a pars probatur quia deo respectu creaturae conveniunt proprietates mensurae proprie et non transumptive solum ergo antecedens ostendit aegidius libro 2o distinctione 8 questione 3a parte 2a quoniam sibi competit ratio numeri tripliciter uniformiter simpliciter et indivisibiliter 2o quia creaturae competit ratio adaequationis dupliciter scilicet per conformitatem et imitationem ergo sequitur quod deus causaliter formaliter sit mensura cuiuslibet entis producti prima pars conclusionis confirmatur quia nulli creaturae potest competere invariabilitas immutabilitas et simultaneitas ergo nec aeternitas patet consequentia quia illae sunt proprietates aeternitatis ut post patebit et antecedens patet quia secundum gregorium eo ipso quo creatura est vicissitudinem mutabilitatis habet

primum corollarium immensitas et aeternitas mensurae non infert immensitatem mensuratae naturae contra iohannem de marchia quaestione prima determinationum in responsione rationis primae contra 2am conclusionem patet quia deus immensus est formalis mensura creaturae et tamen creatura non est immensa et per consequens non est ei adaequata proportionaliter ut dicit ibi

2m corollarium aeternitatis formalis ratio non est perfectionis simpliciter denominatio patet quia quaelibet talis perfectio est ad extra communicabilis creaturae concretive sed aeternitas non est communicabilis creaturae igitur

ex primo corollario p et conclusione sequitur quod quaelibet materialis et divisibilis natura mensuratur immateriali et indivisibili mensura aliquo modo et non adaequate

3m corollarium licet aeternitas ut sic non sit perfectio ut si simpliciter denotative tamen est modus perfectionis ydemptitateidentitate realiter et entitative prima patet per corollarium 2m 2a probatur quia aeternitas essentialiter est deus aeternus

2a conclusio sicut summa bonitas est sua supersimplex natura sic sua aeternitas est eius omnis mensura probatur per anselmum 24 ubi ait summam substantiam constat sine principio et sine fine esse nec habere praesens praeteritum nec futurum Item alexander libro propositione 52 dicit tempus rem a suo principio distare facit aeternitas vero rem suae causae continuat et coniungit in aeternitate non est pars neque prius aut posterius Item propositione 44 dicit quod nullum immutabile mensuratur mensura successiva aut succedente sed aeterna

prima corollarium mensura cuiuslibet divinae operationis seu causalitatis est instans semper praesens et indivisibile aeternitatis patet quia deus est sua operatio nominaliter et active sumpta ergo confirmatur quia tam deus quam creatura mensurantur aeternitate et per consequens eius instanti quia sunt idem praecisive

2m corollarium quam repugnat pluralitas deorum divinitati tam repugnat multiplicitas signorum aeternitati patet quia summa natura est eius omnis mensura ergo quaelibet eius mensura est sibi adaequata totaliter sed quodlibet signum vel instans aeternitatis est eius propria mensura ergo quodlibet tale est simplex non multiplex et intelligo per mensuram aequalem cum deo permanenciampermanentiam durativam supersimplicem et indeppendentemindependentem et principio carentem

3m corollarium sicut aeternitas est pluralitatem signorum mensura intrinsece excludens sic instans aeternitatis est omnem successionem durativam contentive includens prima pars est contra scotum in locis pluribus quae probatur sic quia aliter tota trinitas foret multiplicior eius significans quod est falsum et contra 2m corollarium Item illud signum esset simplicius eius aeternitate quod est falsum 2a pars est contra hugolinum quae probatur quia instans aeternitatis est adaequate ipsa aeternitatis ergo cuiuscumque aeternitasatis est praecontentiva instans aeternitatis est illud contentive includens et illud inclusive continens sed aeternitas praecontinet et includit omnem moram durativam successivam realem et ymaginativamimaginativam ergo

3a conclusio aeterni verbi generatio seu aeternum generari instanti aeternitatis censendum est mensurari haec patet per damescenus libro primo capitulo 8o generatio divina est sine inicioinitio et aeternaeaeterna naturae opus existens Item probatur ratione quia haec generatio est invariabilis incorruptibilis simultanea absque successione sed istae sunt proprietates aeternitatis ergo prima pars antecedentis patet et 2a per augustinum 3o capitulo 3o dicentem quod deus est vera aeternitas Item 4o capitulo 19 vera illius incommutabilis ipsa est aeternitas Ad idem est dicens aegidius distinctione 8 primi parte 2a quaestione 2a ubi ponit has proprietates in forma

primum corollarium non stat verbum pro alicoaliquo signo posse dici et in illo ipsum per generationem non produci contra scotum distinctione 22 primi quaestione 2a probatur quia si in aliquo signo pater posset generare filium et pro illo non generaret eum sequitur quod generatio non mensuraretur instanti carente principio consequens est falsum per dicta patet consequentia quia primum signum in quo persona prima habitualiter est fecunda praecederet generationem filii et per consequens pro illo foret negatio verbi praecedens quod est falsum

2m corollarium pro quocumque signo pater generat unigenitum pro eodem signo filius spirat spiritum sanctum contra scotum ubi supra probatur et signo primum signum originis in quo pater est fecundus et filius non secundum eum et sit illud signum a et 2m signum in quo filius est fecundus et sit b tunc sic a habet annexam negationem fecunditatis filii ergo in a non est filius fecundus et a est prius b ergo filius prius est non fecundus quam fecundus patet consequentia quia a est prius b posterius aliter a non esset primum et b 2m ut dicit sed hoc consequens est falsum quia tunc filius inciperet esse fecundus et non sine inicioinitio esset fecundus contra dictam ergo verum est corollarium

3m corollarium est titulus quaestionis affirmativus quod probat dominus alphonsus distinctione prima vide ibi confirmatur quia in divinis non est alicaaliqua prioritas praeter originis aliquo non in quoquam non intendo negare per dicta in quaestione quia solum loquor de prioritate mensurativa contra modum ponendi scoti qui ymaginaturimaginatur quod in instanti aeternitatis sunt tria signa originis in primo sunt omnia essentialia scilicet scientia sapientia bonitas etc In 2o pater generat filium in 3o spirat spiritum sanctum et dicit consequenter quod pater prius origine spirat spiritum sanctum quam filius vide alphonsum distinctione 9 primi corollarium responsivum probat alphonsus sic virtualiter filio et cuilibet personae divinae pro quocumque signo originis vel naturae repugnat non esse ergo et posterius esse ergo nulla persona divina est prior alia antecedens patet quia quaelibet est summe neccessenecesse esse et consequentia patet si enim pro aliquo signo una persona est prior alia posterior aut igitur in illo signo filius habet esse aut non si sic ergo in illo pater non est prior eo si non ergo filius habet esse post non esse et sic producitur de non esse ad esse patet consequentia quia in 2o habet esse ymmoimmo sequitur quod filio non repugnat non esse quod est oppositum antecedentis

Contra primam conclusionem deus non est eiusdem generis cum creatis ergo earum non est mensura haec consequentiam patet per philosophum 10 dicentem mensura debet esse unigena id est unius generis cum mensurato

2o deus non est creaturae proportionalis Item non est replicabilis Item quantitas non convenit deo vel aeternitati sed istae sunt mensurae proprietates ergo

contra 2am conclusionem et corollaria eius si mensura aeterna foret propria cuilibet operationi divinae intrinsece sequitur quod facere divinum esset aeternum consequens non videtur verum sed apparet consequentia quia tum velle divinum sit aeternum et divinum velle sit facere. Sequitur divinum facere esse aeternum et sic ab eo aeterno omnia facta fuissent

2o sequitur quod duo contradictoria in instanti aeternitatis sint simul vera consequens est falsum consequentia probatur quia deus non vult modo christum pati et illud non velle est aeternum et voluit christum pati ergo illud velle fuit aeternum et sic in eodem instanti illud voluit et noluit seu non voluit quae sunt contradictoria

3o si aeque praesens velle futurum esse esset et praeteritum esse praeteritum sequitur quod aeque neccessariamnecessariam esset unum sicut reliquum consequens est falsum

4o contra corollaria omne illud quod dicit indivisibile esse indivisibiliter est simplicius illo quod dicit indivisibile esse et non indivisibiliter sed signum vel instans aeternitatis dicit indivisibile indivisibiliter aeternitas vero indivisibile sed non indivisibiliter ergo etc

5o contra 2m et 3m corollarium videtur esse illud 16 ubi dicitur de spiritu quaecumque audiet loquetur sed certum est quod illud futurum non potest referri nisi ad aliquod signum aeternale et sic erunt plura in aeternitate signa Item 12o clarifica me pater claritate quam habui priusquam mundus fient Item contra conclusionem est dictum augustiniboecii superius allegati quia si aeternitas est facta sequitur quod non sit deus Item auctoritas augustini

contra 3am conclusionem est ratio facta in oppositum quia verbum divinum etc.

2o per illud 3o dominus regnabit et ultra

3o generatio passiva et filius habet principium ergo eius duratio habet principium patet consequentia quia sunt idem antecedens patet per augustinum 5o 14 dicentem pater est principium filii

4o in divinis est numerus antecedens patet quia trinitas et consequentia patet quia in quolibet numero dualitas sequitur unitatem et unitas praecedit eam

5o quidquid est primo propinquius illud videtur prius sed filius est propinquior primo quia immediaciorimmediatior patri igitur filius est prior spiritu sancto et pari passu pater filio maior nota et minor probatur quia spiritus sanctus procedit a patrem mediante filio

pro solucionesolutione rationum contra primam conclusionem notandum quod mensura dicitur multipliciter uno modo per ipsius mensurae replicationem et sic sumitur 10 de ponderibus

2o modo per assimulationem et approximationem aliorum ad ipsum et imitacionemimitationem

3o sumitur secundum causalitatem prioritatem et determinationem et sic dicitur ars mensura artificienti sic dicitur 5o de intelligibili

4o modo secundum formalem reformationem seu receptationem et sic scientia dicitur mensura scitorum

5o modo per situs interpositionem et altitudo istius situs est mensura tantae vel tantae distanciaedistantiae

primo et ultimo modis deus non dicitur mensura licet bene 2o 3o et 4o modis est mensura rerum

ad primam dico quod sumendo genus large pro quocumque communi verificante de pluribus sive univoce vel aequivoce sic potest concedi deum esse eiusdem generis cum creaturis quia isto modo ens dicitur de creaturis et deo si vero genus sumatur stricte et proprie pro aliquo quod dicitur de pluribus univoce tantum sic conceditur antecedens et negatur consequentia primo pro illo sensu sed in alio non

Ad 2m dicitur quod licet inter deum et creaturas non sit proportio quantitative adaequationis tamen inter ea est proporcioproportio ordinis seu exemplaris imitacionisimitationis et hoc sufficit ad hoc quod sit rerum mensura

Ad 3m negatur consequentia et ad probationem dicitur quod replicatio non est de ratione mensurae simpliciter sed tantum mensurae quantitative

Ad 4m negatur consequentia quia licet nomen quantitatis fuerit in potentiam rebus quantitatis primo et proprie tamen cum hoc stat quod significatum possit deo competere

Ad primam contra 2am conclusionem conceditur consequens sed tamen non est aeternum facere loquendo de facere dei ad extra posset etiam dici quod non omne velle dei est facere licet non econverso

Ad 2m negatur consequentia ad probationem dico quod christum pati potest dupliciter sumi uno modo pro dicto seu pro hac propositione christus patitur 2o modo pro re dicti scilicet pro instanti pro quo christus paciebaturpatiebatur et passione christi si primo modo sumitur non probatur consequentia quia illae propositiones non aeternaliter fuerunt si 2o modo tunc dicitur quod deus vult quidquid unquam voluit et omne volitum est praesens in suo praesenti instanti aeternitatis ubi nullus est fluxus praeteriti vel futuri et per illam solucionemsolutionem possunt solvi plura argumenta similia in hac materia

Ad 3m negatur consequentia quia talis neccessitatisnecessitatis temporis praeteriti non provenit ex intrinseco notitiae divinae sed pociuspotius ab extrinseco puta quia res posita est in esse actuali

Ad 4m negatur minor quia tam simplex et tam indivisibiliter est aeternitas quam simplex vel indivisibile est signum vel instans aeternitatis et econverso

Ad 5m de spiritu sancto hic respondet augustinus omelia 45 ostendens quod vere dicimus de deo fuit et erit quia numquam de eo deerit numquam defuit non quidem quod aliqua signorum pluralitas in ipso sit

Aliter potest dici quod deus licet proprie non sit in tempore et personae quia non variatur secundum tempus per accidens tamen est in tempore quia est quando tempus est ideo verba praeteriti et futuri temporis de deo dici possunt haec responsio trahitur ex dictis aegidi libro primo distinctione hac parte 3a quaestione 4a

3o potest dici quod li antequam mundus fieret potest se habere habitualiter hoc est si fuisset tempus ante mundum habuisset claritatem in illo

4o posset dici quod si recipitur tempus pro quacumque ymaginariaimaginaria successione possibili positiva vel privativa tunc infinitum tempus fuit ante mundum quia talia possunt capi pro talibus signis illius ymaginariiimaginarii successus

Ad boetium dicentem quod nunc stans etc conceditur quantum ad nostrae mentis apprehensionem sive quantum ad nostri intellectus cogitationem

Ad augustinum dicitur quod loquitur de aeternitate participata et secundum quid non autem de aeternitate simpliciter seu loquitur de aeternitate a parte post

Ad primam contra 3am conclusionem dicitur quod licet verbum divinum sit immensum mensura ab eo distincta tamen dicitur mensum mensura quae est sua aeternitas prout ostendit aegidius distinctione 8 primi parte 3a quaestione 3a

Ad illud 3o dicitur quod sumitur aeternitas dupliciter uno modo primo pro peryodoperiodo unius cuiusque vitae naturalis 2o modo pro uniformi et immobili simultanea existentia primo modo conceditur simpliciter sed 2o modo negatur

2o posset dici secundum anselmum capitulo 3o quod deus est ultra illa quae eciametiam finem non habebunt tum quia illa nullatenus sine eo esse possunt ipse autem non minus esse si omnia in nihilum irent tum 2o quia illa possunt cogitari habere finem deus vero nequaquam tum etiam quia dei et eorum aeternitas est deo tota sed eis non

Ad 3m primo negatur consequentia quia similiter posset argui quod essentia haberet principium quia ipsa est idem filio Item posset dici quod si sumatur principium pro duracionisdurationis communicatione sic filius et spiritus sanctus habent principium quia sicut pater communicat filio deitatem ita et aeternitatem si autem sumatur pro duracionisdurationis limitacionelimitatione sic nulla persona divina habet principium

Ad 4m de numero dicitur quod sicut in divinis est sapientia magnitudo tamen non qualitas aut quantitas sic est ibi ternarius non tamen proprie dictus numeris et de hoc videbitur infra

Ad 5m negatur minor quia non ideo dicitur quod pater producit spiritum sanctum mediante filio quia pater non immediate producit ipsum sed quia filius habet a patre virtutem spirativam sed contra hoc obicitur per augustinum libro de triplici habitaculo ubi dicit iusti in patria videbunt quid interest inter generationem et spirationem et videbunt quod pater praecedit filium non natura sed origine

Ad hoc tamen dicit alphonsus quod augustinus vult dicere quod inter patrem et filium est prioritas originis non in quo sed a quo id est quod filius ordine naturae est a patre non tamen est ibi prioritas signorum realis durativa et mensurativa ut scotus et sequaces sui nituntur probare quorum rationes solvit alphonsus in hac distinctione 9a vide ibi

nunc ad distinctionem personarum haec distinctio continet 9 conclusiones prima quod pater et filius et spiritus sanctus sunt unus deus natura tamen pater non est filius nec filius est pater nec spiritus sanctus est pater vel filius

2a conclusio una essentia est patris et filii et spiritus sancti in qua non est aliud pater aliud filius aliud spiritus sanctus licet personaliter alius sit pater alius filius alius spiritus sanctus

3a conclusio licet filius sit genitus a patre tamen pater non fuit antequam filius sed omnes illae tres personae sunt sibi coaeternae et coaequales

4or conclusio sicut splendor qui gignitur ab igne coaeternus est igni seu esset coaeternus sic filius est patri

5a conclusio cum patrem dicimus vel nominamus filium designamus quia nemo sibi ipsi est pater cum vero filium nominamus etiam patrem fatemur quia nemo sibi ipsi filius est ex quo sequitur quod nec filius sine patre nec pater sine filio esse potest semper ergo pater semper et filius

6a conclusio quod filii dei generatio est ineffabilis quia non plene exemplificari vel intelligi potest a quocumque mortalium licet aliquid de ipsa potest intelligi et dici

7a conclusio licet possit concedi quod filius semper nascitur de patre tamen congruentius dicitur semper natus

8a conclusio quod confitemur natum unigenitum deum ante tempus nec ante esse quam natum nec ante natum quam esse et sic de ista distinctione